­

cafe doodgewoon rouw en rituelen image001 kopieIn de bijeenkomst van Café Doodgewoon op 26 april jl., georganiseerd door het Netwerk Palliatieve Zorg, Evita Lokaal en ondersteund vanuit het Platform ‘Dood gewoon in Den Haag’, staat het thema Rouw en Rituelen centraal. De grote vraag na een verlies is: hoe leer ik degene die ik verloren heb, anders vasthouden? Rituelen, symbolische handelingen, kunnen helpen om rouw te dragen en uw geliefde anders te leren vasthouden. Margot van Acker (verlies- en rouwbegeleider) en Carola Kruijswijk (ritueelbegeleider en docent ritueelbegeleiding) bieden een symbolische werkvorm om dit te ervaren. In de prachtig lichte ruimte van Evita Lokaal zijn rond de tien ervaringsdeskundigen en een aantal professionele belangstellenden samen gekomen.

We beginnen met een overweging over rouw: rouw is een normale en gezonde reactie op verlies. Rouw laat je voelen dat je verbonden bent en dat de band niet zonder pijn verbroken kan worden. Leven met een groot verlies, leven met kwetsbaarheid, is een belangrijke opdracht in ieders leven. Hoe moeilijk dit is, laten mensen in onze omgeving vaak genoeg blijken; allerlei adviezen en pogingen je te troosten komen voorbij. Alle dooddoeners die mensen, met de beste bedoelingen, uitstorten over mensen in rouw. “Je moet het loslaten.” “Je moet het een plekje geven.” “Je moet toch verder.” “Ik zal voor je bidden.” “Je mag me altijd bellen.” Uitgesproken vanuit de onmacht om met een zichtbaar en groot verdriet om te gaan. Of met andere, gemengde gevoelens rond afscheid. Want dat leert bijna niemand; er is niet zo veel ruimte voor rouw en de donkere kant van het leven. Begrijpelijk omdat iedereen zich ongemakkelijk voelt bij verdriet. Het zit in onze aard om verdriet te vermijden. Maar moeilijke gevoelens wegdrukken is slecht voor je gemoedsrust. Hoe moeilijk en pijnlijk ook, het is maar beter om ernaar te kijken. En dat is moeilijk als je vanuit reclame en andere richtingen steeds de boodschap krijgt dat je fit, gezond, optimistisch en succesvol moet zijn.
Er zijn ook andere gedachten over rouw: dat het persoonlijk is, zo persoonlijk als je vingerafdruk. Dat je je gevoelens er gewoon mag laten zijn. Dat niet alles altijd perfect hoeft te zijn. Stel je voor dat die uitspraken als busreclame door de stad reden, of als reclameboodschappen op straat op je af kwamen. Dan zou het taboe op dood en rouw weer een stukje slinken.

Maar zover zal het niet snel komen, dus kunnen we beter kijken hoe we wèl naar rouw kunnen kijken. Oude tradities geven daarvoor vaak houvast en vorm. Zoals kintsugi, een Japanse kunstvorm waarin je van kapot aardewerk een nieuw voorwerp maakt, met gouden randjes op de breuklijnen. Iedereen krijgt een zakje scherven om een schaaltje uit te maken, kwast en goudlijm. Daarmee maken ze een schaaltje compleet, de breuken worden gelijmd met goud. Aandacht voor je emoties is het goud dat rouw doet helen. Het wordt niet meer zoals het vroeger was, zo wordt het niet meer. Maar wel voor de toekomst. Je moet immers verder. Maar niet zonder eerst aandachtig stil te staan bij het verlies en de betekenis ervan.

Margot van Acker besluit de bijeenkomst met het gedicht van Rainer Maria Rilke:
Geduld
heb geduld met alles wat onopgelost is in je hart
en probeer je vragen met liefde te bezien,
als kamers die gesloten zijn,
of als boeken in een volstrekt vreemde taal
zoek nog niet naar antwoorden,
die kunnen je nog niet gegeven worden,
omdat je niet in staat zou zijn ze te leven
en het gaat erom alles ‘te leven’
leef nu die vragen
misschien zul je dan geleidelijk,
zonder het te merken,
jezelf, ooit op een dag,
in het antwoord terugvinden.

Als je je verdriet, de breuk in je leven, toestaat om de opening voor het licht te worden, kun je helen. There is a crack in everything, that’s how the light gets in.

­